Waarom je beter niet enkel aan grote bekende goede doelen doneert

“Hoe komt het dat ik geen grote bekende goede doelen terugvind op jullie website?”. Dit is een van de meest gestelde vragen aan Effectief Geven en we begrijpen helemaal waarom. Want de effectieve goede doelen die wij adviseren zijn vaak minder bekende en kleinere organisaties. Dit is niet omdat we tegen grote goede doelen zijn, wel omdat dit niet noodzakelijk de meest effectieve zijn.

Grote goede doelen doen veel, maar zijn daarom niet altijd even effectief

De meest bekende goede doelen spenderen een groot deel van hun budget aan marketingcampagnes. Het is door deze campagnes dat jij ze waarschijnlijk kent. In hun communicatie wordt vaak gefocust op emotie en empathie om mensen te motiveren om te doneren. Deze organisaties zijn goed in geld inzamelen en in campagnes opzetten, maar dat betekent niet per se dat ze op de meest effectief mogelijke manier wereldproblemen oplossen.

Verder voeren grote goede doelen vaak verschillende interventies tegelijk uit. Op het gebied van effectiviteit kan dit een risico zijn. Want sommige interventies zullen erg veel impact maken, andere matig en de meeste zitten daar ergens tussen. Gemiddeld gezien is de impact dus … gemiddeld.

Zo voert Greenpeace bijvoorbeeld campagne tegen de vleesindustrie en voor tijgers. Tegen militaire uitgaven en voor vrede in Oekraïne. Al deze projecten zijn nuttig, maar het is moeilijk voor te stellen dat elk initiatief hier evenveel impact heeft per euro. En dat zo’n organisatie, gemiddeld gezien over alle projecten, tot de beste ter wereld behoort. Onze partnerorganisatie GiveWell voert een vergelijkbaar argument aan in hun blogpost over "Mega-charities".

Effectieve goede doelen leggen vaak de focus op een specifieke interventie om een bepaald probleem zo snel en effectief mogelijk op te lossen. Hierdoor is de impact die ze maken vaak tot 100 keer effectiever dan bij gemiddelde goede doelen. Dit blijkt ook uit onderzoek van GiveWell.

Voor alle duidelijkheid, dit betekent niet dat we vinden dat grote goede doelen onbetrouwbaar zijn of geen goed werk leveren. Ze hebben ongetwijfeld gekwalificeerde mensen in dienst die oprecht gemotiveerd zijn om van de wereld een betere plek te maken. Maar dat garandeert niet dat ze daarom de organisaties zijn waar jouw geld het grootste verschil maakt. Want goed zijn in campagnes opzetten, is namelijk niet hetzelfde als zo effectief mogelijk impact maken.

De betekenis van labels en erkenningen voor goede doelen in België

Goede doelen hebben vaak bepaalde erkenningen en labels. Het is belangrijk om stil te staan bij wat deze juist betekenen. Vaak wil dit zeggen dat de organisaties bepaalde minimale standaarden naleven en wordt er geen vergelijkende analyse gemaakt tussen de organisaties.

Goede doelen erkend door de overheid

In België zijn er bijvoorbeeld heel wat goede doelen erkend door de overheid. Voor veel mensen is deze erkenning belangrijk, want deze organisaties mogen fiscale attesten uitreiken aan donateurs. Dit betekent dat je een belastingvoordeel krijgt als je een gift doet van minstens 40 euro per jaar.

Om erkend te worden, moeten deze organisaties aan bepaalde voorwaarden voldoen. Zo moet het een vzw of stichting zijn zonder winstoogmerk, moeten ze een werking hebben over het hele land of minstens een volledige gemeenschap en moeten ze actief zijn binnen wettelijk bepaalde thema’s (bvb. wetenschappelijk onderzoek, cultuur, hulp aan ontwikkelingslanden, …). Dit is een vrij gelimiteerde lijst en een organisatie die actief is binnen een thema dat hier niet op staat, kan nooit erkend worden. Maar dit zegt niets over de kwaliteit van hun werk of over de impact van een gift.

Als een vzw bijvoorbeeld ontwikkelingshulp doet, dan moet dit een aanvulling zijn op een programma dat de Belgische overheid (of de Verenigde Naties) nu al ondersteunt. Als dit niet het geval is en de organisatie bijvoorbeeld een onderbelicht probleem wil oplossen, kan die sowieso geen erkenning krijgen.

Met andere woorden: de erkenning door de overheid zegt niets over de kwaliteit van het werk dat deze organisatie levert of over de impact die jouw gift zal maken. Deze erkenning zegt enkel of deze organisatie al dan niet in een specifiek hokje past.

De labels van Donorinfo en Ethische Fondsenwerving

Daarnaast zijn er in België ook de labels van Donorinfo en Ethische Fondsenwerving (vroeger VEF). Het label van Donorinfo zegt iets over de financiële transparantie. Om dit label te krijgen, moeten organisaties jaarlijks informatie delen over de werking en financiën. Donorinfo analyseert en publiceert deze info zodat iedereen deze kan inkijken.

Ethische Fondsenwerving waakt over de ethische normen op het gebied van fondsenwerving. Organisaties die het label van EF hebben, zijn transparant over hun middelen en houden zich aan de Code voor Ethische Fondsenwerving. Daarin staat bijvoorbeeld dat ze geen fondsenwervende boodschappen verspreiden die het publiek kunnen misleiden en dat getuigenissen die ze gebruiken moeten overeenstemmen met de ervaring van de betrokken personen.

Zowel het werk van Donorinfo als van Ethische Fondsenwerving is nuttig, maar ze bekijken slechts één beperkt aspect van de organisaties en checken vooral of dit voldoet aan bepaalde minimale standaarden.

Wat is de waarde van deze erkenningen en labels?

Het is mogelijk dat een door de overheid erkend goed doel, met beide labels, nauwelijks impact maakt. Bijvoorbeeld door een zwakke strategie, slechte uitvoering of dat de organisatie simpelweg rond een thema werkt waar niet veel impact te maken valt.

Neem bijvoorbeeld het Nationaal Orkest van België. Dit is een erkend goed doel, maar naast klassieke muziek springlevend te houden, focussen ze zich niet op grote oplosbare wereldproblemen, zelfs al zouden ze beide labels hebben. En omgekeerd: een impactvolle vzw die verkeersdoden voorkomt, kan geen erkenning krijgen, omdat verkeersveiligheid niet op de lijst van erkende thema’s staat.

Kortom, de erkenning door de overheid is geen garantie voor impactvol werk en labels tonen vooral aan dat de vzw aan bepaalde absolute minimumvoorwaarden voldoet op het gebied van fondsenwerving.

Waarom grote goede doelen moeilijk te evalueren zijn

Als labels en erkenningen niet alles zeggen, hoe kunnen we dan wel weten welke goede doelen zeer effectief zijn? De daadwerkelijke impact van goede doelen evalueren is bijzonder complex. Het is tijdsgevoelig en contextafhankelijk. Dit is een van de redenen waarom we dit met Effectief Geven niet zelf doen, maar samenwerken met onafhankelijke onderzoeksinstellingen die hierin gespecialiseerd zijn. Maar zelfs voor deze onderzoeksinstellingen, is het een bijzonder tijdrovende taak om grote goede doelen op een diepgaande manier te evalueren én te vergelijken.

Wereldwijd zijn er miljoenen goede doelen, er moet dus zeer bewust gekozen worden welke in aanmerking komen voor een uitgebreide analyse. Hier vallen grote organisaties vaak al uit de boot. Niet omdat ze slecht werk leveren, maar omdat ze, zoals we eerder al beschreven, een brede waaier aan activiteiten uitvoeren, waarvan niet allemaal bewezen is dat ze effectief zijn.

Ook aan specifieke projecten van een organisatie doneren, lost dit probleem niet op. Het zou heel tijdrovend zijn om alle projecten in detail te evalueren en jouw donatie heeft in de praktijk geen invloed op hoeveel geld er naar welk project vloeit. Organisaties kunnen, nadat ze donaties voor specifieke programma’s hebben ontvangen, namelijk zelf nog beslissen hoe ze het werkbudget herverdelen over verschillende projecten.

Kortom, we bevelen met Effectief Geven bewust geen grote goede doelen aan. We richten ons wel op gespecialiseerde organisaties, waar onafhankelijke onderzoeksinstituten van hebben geoordeeld dat ze bewezen effectief zijn.

Doneren met je hart én met je hoofd

Dit betekent niet dat grote goede doelen niet nodig zijn. De wereld zou er heel wat slechter uit zien zonder pakweg het Rode Kruis, Artsen Zonder Grenzen of Greenpeace. Maar dit wil niet zeggen dat jouw gift daar het meeste verschil zal maken. Het is niet omdat ze werk uitvoeren dat nodig is, dat ze daarom de meest effectieve goede doelen zijn. Bij Effectief Geven adviseren we daarom om jouw giften te verdelen over twee “potjes”: een potje waarbij je geeft met je hart en eentje waarbij je geeft met je hoofd.

Giften aan goede doelen waar je een dichte persoonlijke connectie mee hebt, zijn het eerste potje. Dit zijn de goede doelen die je nu al kent, en waar je een warm gevoel bij krijgt.

Bij het tweede potje geef je met je hoofd. Daar laat je wetenschappelijke inzichten beslissen over waar jouw gift terechtkomt. Hier draait het alleen rond impact. Geld uit dit potje gaat enkel naar de goede doelen die op dat moment het meest effectief zijn. Voor donaties aan de meest effectieve goede doelen kun je trouwens ook een fiscaal voordeel krijgen, als je geeft via ons donatieformulier.

Je hebt misschien een minder persoonlijke connectie met een goed doel dat vitamine A-supplementen uitdeelt, of met beleidsmakers gaat samenzitten om methaanlekken in pijpleidingen te dichten. Maar dat speelt hier geen rol, want we focussen ons enkel op impact. Bij deze organisaties zijn we zeker dat jouw donatie tastbare impact maakt, of het nu gaat om de strijd tegen extreme armoede, basisvoorziening voor gezondheidszorg, meer klimaatactie of dierenwelzijn. En hierbij helpen we je met Effectief Geven graag op weg.